Khoảng trống

empty space - Thích Đồng Tâm
Một khoảng trống để ta cất vào những buổi chiều nhẹ tênh sương, lãng đãng mùi thơm ngọt của cỏ rêu, gốc rạ và những hàng dừa xanh ngát vững chãi bên đường như những người hành khất lặng lẽ bình an vẫn đi về trong những vệt nắng vàng ươm còn sót lại. Trong khoảng trống ấy, ta đặt bàn chân xuống nhẹ như hôn mặt đất, ngắm trời mây soi mình trên sông nước để chợt nhận ra rằng quê hương mình đẹp tự bao giờ!

Một khoảng trống để ta giữ lại những chuyến phà cặm cụi đi về nối liền những bến bờ như nối liền ba chiều kích của thời gian quá khứ - hiện tại - tương lai, nối liền sát na tâm thức với vô biên của vũ trụ. Lướt trên những dòng sông, xuồng ghe tập nập qua lại. Những rặng cồn cứ liên tiếp chạy ngút ngàn để lại cho đời một màu xanh bất tận của cây cỏ, lục bình, của niềm tin và của những ước mơ bình dị!

Một khoảng trống để ta có thể lang thang qua những hàng quán phố xá! Đi lang thang lên cầu, dừng lại giữa sông chỉ để ngắm ghe xuống qua lại. Một khoảng trống để gieo những mầm yêu thương vào mảnh đất tâm cằn cỏi nhiều lao xao, bộn bề xuôi ngược. Mảnh đất nào mà chẳng hiền hòa và an bình! Tất cả cũng từ trong tâm thức, chỉ cần với “một tâm niệm bình an cũng đủ làm rạng ngời mặt đất” .

Một khoảng trống chứa đầy một hạt bụi nhưng cũng có thể có thể ôm cả vũ trụ bao la. Vạn vật đều có giá trị góp mặt cho cuộc đời hiện hữu. Ấy mới thấy chẳng có gì trên đời này là thừa. Hạt bụi cũng chứa cả chân như. Cả một bầu trời, một vũ trụ, một vầng trăng cũng dung chứa trong hạt bụi nhỏ bé giản đơn ấy. Một khoảng trống cho những ấu thơ ngày thơ bé, nội hay chặt đọt lá dừa non trắng mút để gói bánh dừa. Những cái bánh dài dài, vuông vuông trắng tinh thơm ngát mùi nếp mới, mùi thơm của đậu, của chuối làm em bé trong ta cứ nhớ tới lại thấy rưng rưng!

Một khoảng trống cho thằng nhóc ngày xưa chạy lon ton qua những vườn đầy cây mát rượi. Lũ bạn tóc chổm rủ nhau đánh trận. Lấy bẹ chuối làm vũ khí xung phong. Chơi mệt lại rủ nhau đi bờ sông tắm! Những đứa bé ôm cây chuối hay ôm trái dừa điếc mà đập đùng đùng bập bềnh theo những con sóng.

Cuộc sống của chúng ta bây giờ như những chiếc hộp bị đóng khung bởi những ý tưởng phân biệt và đua tranh. Ai cũng cố lắp đầy chiếc hộp của mình bằng vật chất, bằng cấp, địa vị. Có mấy ai giữ một khoảng trống trong tâm mình để em bé ngày xưa trong ta được trở về với những bình lặng giản đơn, về với quê hương tuổi nhỏ với bầu trời xanh và mấy con chuồn chuồn, mấy con đom đóm đêm cổ tích lang thang với chong chóng, tàu bay lá? Đặt một khoảng trống vào đêm để ta gối đầu không mộng mị.


Đặt một khoảng trống vào những mong cầu ước vọng để thương yêu không điều kiện. Và đặt một khoảng trống vào những lo toan, phiền muộn để khuôn mặt em có thể nở nụ cười hàm tiếu trên hội Linh Sơn.. Đặt một khoảng trống để ta để ta trở về hạnh phúc ngàn đời. Để ngồi yên ngắm sinh diệt qua những phút giây bằng đôi mắt bình thản. Cần lắm một khoảng trống ta ơi!

Nguồn e-share

Trong từng con chữ viết

Ở đây là mùa đông. Thật là thú vị biết bao, khi biết rằng bên anh là mùa hè. Lúc này, anh đang được hưởng những ngày nghỉ ngơi thật thoải mái. Tôi ư? Tôi chưa được đi đâu cả. Tôi ngồi yên một chỗ, ở một nơi thật lạnh, nhưng lại cảm thấy thật dễ chịu. Mùa đông là mùa để cho con gấu ngủ. Tôi cũng là một con gấu; vào mùa đông, tôi ở yên một chỗ, bình an.
Rừng sồi không còn chiếc lá nào đâu anh. Nhìn những cành cây khẳng khiu, tôi liên tưởng đến chính mình; một con người gầy guộc đang thích thú đếm từng ngày đông đang qua. Thỉnh thoảng, tôi có cái thú vui thắp lên một lò sưởi củi. Mùa hè, mình đâu có được cái thú đó. Lửa cháy bừng đưa hơi ấm vào trong da, trong thịt, trong từng tế bào của thân thể. Hơi ấm vào đến đâu, thì tôi cảm thấy dễ chịu đến đó. Tôi luôn có cảm tưởng như mình cất giữ được những làn hơi ấm đó, để rồi khi đi chơi giữa trời đông, tôi lại đem nguồn năng lượng dự trữ nọ ra mà sử dụng.
Tôi không hề chờ đợi mùa xuân, anh ạ. Thật là thiệt thòi cho tôi biết mấy nếu tôi nghĩ rằng chỉ có mùa xuân mới thật xứng đáng để cho ta vui sống. Mùa đông cũng vui lắm. Mấy hôm trước, trời đổ tuyết, trắng xóa cả mặt đất. Hôm nào có tuyết thì trời không lạnh lắm. Không có tuyết, mà có gió, thì cái lạnh mới khó chịu; nó đi vào trong tận xương tủy của mình. Tôi nhìn tuyết trắng xóa mà thấy thích quá. Nó gợi lại cho tôi cái tuổi thơ, nô đùa trên những cánh đồng tuyết trắng cùng với bạn bè đồng trang lứa. Kỷ niệm, đôi khi là một món quà bất ngờ. Nó nhắc tôi nên gọi điện thoại cho người này, hoặc là người nọ, hỏi thăm, xem họ có còn khỏe hay không.Có khi nhớ đến một người, tôi giật mình. Không biết người ấy có còn trên thế gian này nữa hay không? Một câu hỏi như vậy thường làm cho tôi thót ruột lại. Rồi tôi lại thở phào khi nghe tiếng của người ấy vang lên bên kia đường dây. Nhưng mà sau đó tôi tiếp tục quên những tấm lòng như vậy. Anh nói đúng, tôi thật là đáng trách. Tôi thường tự hứa, là mình sẽ dành thời gian để đi du ngoạn với người này, người kia, một chuyến. Nhưng rồi tôi vẫn không thực hiện được. Tôi không bận lắm đâu. Tôi không có một dự án nào to lớn để thực hiện ở trong cuộc đời mình cả. Tôi khá hài lòng với những gì mình đang có; thấy cuộc đời này đẹp, đáng yêu. Có khi là tôi yêu đời một cách say mê nữa là đàng khác. Vậy mà tôi vẫn quên thật nhiều người. Có thể tôi đang sống một cách khá ích kỷ. Đáng lẽ tôi nên dành nhiều thời giờ cho những người khác, sống một cuộc đời vị tha hơn. Nhưng cứ mỗi mùa đông như vầy chẳng hạn, tôi lại không muốn đi đâu. Tôi ở yên một chỗ mà thấy hạnh phúc quá. Rồi mùa xuân tới, tôi lại đi. Càng đi nhiều thì tôi thấy mình càng có thêm nhiều người ở trong danh sách bị bỏ quên. Anh có hiểu ra cái nghịch lý này không? Vậy mà có thật đấy. Cho đến khi nhớ lại: tôi thấy hổ thẹn. Tôi thấy mình xấu. May mà những cố nhân khi gặp tôi, hoặc nghe tiếng tôi qua đường dây điện thoại, vẫn không giận hờn, hay trách móc gì cả, mà còn tỏ ra thật vui mừng nữa. Anh thấy con người có rộng lượng không?Có khi, tôi muốn viết thật đều tay vào mùa đông. Viết thư thăm anh chẳng hạn. Nhưng tôi cũng không viết được bao nhiêu. Tôi cứ tự trách mình là thiếu kỷ luật, lười biếng, vô tình, ích kỷ... cho đến một hôm tôi khám phá ra sự thật. Tôi bật hiểu, thấu suốt ra cái lẽ tại sao mình thờ ơ, vô tư như vậy. Hiểu rồi, tôi thấy khỏe. Tôi thấy mình không đáng trách nữa; mình không vô tình, mà cũng không ích kỷ. Cái hiểu nó giải tỏa những uẩn ức đã ngấm ngầm chi phối tâm thức tôi bao nhiêu năm nay. Thì ra, mọi khổ đau của con người đều có nguồn gốc từ sự mê muội. Hết mê muội, mình thông suốt, có vô số hạnh phúc.Từ đó, mỗi lần ngồi yên, tôi không bắt tội mình nữa. Tôi thấy mình đang sống thật trọn vẹn, cho chính mình, mà không hề phản bội lại những người khác. Mỗi khi nhớ đến ai, tôi mỉm cười. Tôi cho phép mình ôn lại những kỷ niệm đẹp nhất mình có với người đó. Quá khứ bỗng trở thành thật sinh động. Tôi sống với quá khứ, như thể tôi đang thở nó ở trong chính buồng phổi của mình. Quá khứ là da thịt, là từng tế bào ở trong tôi. Quá khứ không nằm ở bên kia đường dây nói, chờ đợi tôi nhớ đến, để mà gọi lại. Con người tôi tiếp xúc với đầu dây điện thoại kia, không phải là quá khứ. Con người đó là hiện tại. Con người đó cũng chính là tôi mà thôi. Tâm thức tôi cấu tạo ra con người đó. Con người đó đáp ứng lại tiếng gọi của tâm tôi. Sự thật là tôi không quên ai cả. Tôi sống hạnh phúc cho chính mình tức là sống hạnh phúc cho những người tôi từng quen biết. Những người đó có mặt trong tâm tôi. Muốn gặp ai, tôi gặp được ngay tức khắc. Bên này là mùa đông, nhưng tôi cũng đang sống cho anh, đang ở tận bên kia mùa hè. Không gian và thời gian là cái gì thật là vi diệu. Ta cứ bị chúng nó lừa gạt hoài. Bên này, bên kia, quá khứ, hiện tại và vị lai là những trò chơi của tâm thức ta mà thôi. Hiểu mình, thì ta có thể ngồi yên mà an vui được. Tôi thấy chúng mình gần nhau kỳ lạ. Gần trong từng con chữ viết. Chút nữa đây, qua thư điện tử, tôi sẽ gửi những dòng chữ này đến anh. Nhưng kìa, không phải anh đang đọc những gì tôi viết bằng chính đôi mắt của tôi đó sao?Mùa đông đang đi qua. Và mùa xuân cũng đang bước tới. Có những cành cây đã bắt đầu hé cho ta thấy những chiếc chồi non xanh mơn mởn rồi. Hôm qua, một người bạn đã khoe tôi tấm hình anh ta vẽ một chiếc chồi non giữa mùa đông. Tấm hình đẹp quá. Tôi thầm phục tài năng của bạn tôi, nhưng cũng thầm hâm mộ sức sống mãnh liệt đang cuồn cuộn chảy tới. Sức sống đó nằm trong mỗi chúng ta, trong tôi, trong anh và trong tất cả mọi loài đang có mặt trên trái đất này. Hỏi anh, làm sao mà ta không thương yêu cuộc sống này cho được?

Nguon Lang Mai
Pháp, 5-1-2009

Bạn và tôi

Rồi thì bạn cũng thu xếp xong công việc để bay qua thăm tôi. Hơn một năm rồi, chúng mình chưa gặp lại nhau, kể từ khi tôi quyết định từ bỏ nơi đó để dấn thấn thân trên con đường mà tôi đã lựa chọn.

Tôi thấy vui khi gặp lại hình ảnh quen thuộc của người bạn thân thiết. Bạn bao giờ cũng rất quan tâm đến vẻ bề ngoài, nên lúc nào trông bạn cũng thật xinh đẹp với một mái tóc đã được cắt tỉa nhuộm màu nâu trông thật “mode”và những bộ quần áo hợp thời trang. Không biết bạn nghĩ gì khi nhìn thấy tôi lúc này? Bạn có thất vọng vì đã từng làm “quân sư” cho tôi trong cách ăn mặc, chưng diện làm sao để tôn thêm vẻ đẹp?Chắc bạn không thể hiểu được tôi đã cảm thấy nhẹ nhàng, thoải mái biết bao khi được khoác lên người chiếc áo màu nâu sồng giản dị này. Tôi không còn phải “lặn lội” vất vả hàng giờ trong shopping để tìm cho bằng được chiếc áo làm mình vừa ý. Không còn phải nhức đầu suy tính trước quá nhiều lựa chọn giữa muôn hồng nghìn tía của bao nhiêu lụa là gấm vóc. Không còn phải ngắm nghía, săm soi cho đến khi thật sự hài lòng, để rồi sau đó không lâu lại thấy nhàm chán cái cũ, muốn thay đổi, muốn tìm kiếm cái khác mới hơn, đẹp hơn để thỏa mãn những ham muốn của mình. Nhưng sự ham muốn có bao giờ ngừng nghỉ?

Bạn dự định ở chơi hai tuần với tôi trong tu viện, không biết bạn có dễ dàng thích nghi với những sinh hoạt ở đây không? Với thế giới bên ngoài của bạn, bạn “động” như một cánh bướm sặc sỡ sắc màu luôn chấp chới bay một cách vội vã kia. Chắc bạn chưa bao giờ biết ngừng lại, tĩnh lặng dăm ba phút khi bất chợt nghe một tiếng chuông ngân lên để nhắc nhở mọi người trở về với thực tại, để đừng lãng quên rằng bây giờ, lúc này, ở đây tôi đang thở. Tôi đang sống. Tôi đang hiện hữu…

Với cuộc sống luôn bận rộn và bon chen, với công việc bộn bề, với những cuộc vui tiệc tùng náo nhiệt ngoài kia, chắc bạn cũng chưa bao giờ dành thời gian để ngồi thật yên trong sự im lặng an bình để chiêm nghiệm, cảm nhận một cách tinh tế sự có mặt của tự thân, của muôn loài, của vạn vật trên trái đất xinh đẹp, ấm áp này.

Chắc bạn cũng chưa bao giờ dành thời gian để bước những bước chân ung dung, chậm rãi, để ý tới đôi bàn chân đang va chạm nhẹ nhàng lên những con đường, dưới những tán cây rợp bóng mát, nghe những chiếc lá đang lao xao thì thầm trong gió và tiếng chim ríu rít gọi nhau trên cao. Được tận hưởng không khí mát rượi của buổi sớm tinh khiết trong từng hơi thở nhẹ. Và dường như có hương thơm thoảng đưa từ những cánh hoa đang rung rinh trong nắng, hay từ những vạt cỏ còn đẫm ướt những hạt sương trên lối đi.

Tôi biết bạn vẫn thường có thói quen làm việc gì cũng nhanh chóng, vội vàng, như khi bạn cầm tay lái điều khiển chiếc xe lao vun vút trên những con đường cao tốc. Vội vã như để kịp đuổi theo một cái gì đó đang đợi chờ phía trước. Bạn hối hả đi đâu? Bạn tìm kiếm điều gì? Hãy đến đây, và như một thiền sinh, bạn cùng ngồi xuống với tôi cùng với sự an nhiên tự tại trong tâm, và trút bỏ mọi lo âu mọi dự tính nào đó đang đầy ăm ắp trong đầu, để ngắm nhìn những đám mây đang lững lơ trôi thanh thản trên vòm trời trong xanh để rồi hóa hiện ra muôn hình ngàn vẻ qua bao nhiêu kiếp nhân sinh.

Đi đâu mà vội bạn ơi! Ở cuối con đường mà bạn đang lao tới, bạn sẽ tìm thấy cái gì ở đó nếu mỗi khoảnh khắc trôi qua là một đánh mất, mỗi khoảnh khắc trôi qua là một phù du? Tia nắng mặt trời đang rực rỡ sớm mai kia rồi sẽ dần dần tàn phai trong chiều xuống và cứ thế mỗi ngày, mỗi ngày thời gian đang bước đi bằng đôi hài bảy dặm mà xác thân này chỉ hạn hữu trong một kiếp người ngắn ngủi. Bạn ơi, hối hả mà chi. Hãy ngồi xuống đây để lắng đọng thân tâm, để lắng nghe, thấu hiểu sự sinh diệt, vô thường qua từng hơi thở mong manh sương khói.

Tôi kể bạn nghe, ngày tôi xuống tóc xuất gia mẹ tôi đã khóc thật nhiều. Không biết mẹ tôi buồn thương, tiếc nuối điều gì hay đang chia sẻ niềm hân hoan, hạnh phúc với tôi. Tôi cảm thấy thật nhẹ nhàng thư thái khi nhìn những lọn tóc nặng trĩu trên đầu được gọt bỏ như một sự vượt thoát khỏi những ràng buộc nhỏ nhặt vô nghĩa của đời thường, vượt thoát khỏi những nhơ cấu của vật chất, vượt thoát khỏi những áp lực của bản năng.

Tôi biết người ta đã mất bao công sức, tiền bạc và thời gian chỉ để chăm chút cắt tỉa một kiểu tóc phù hợp, để tìm cách pha màu, nhuộm sắc những mái đầu ngả bạc. Nhưng có cách nào để cứu vãn sự già cỗi thoái hóa của tế bào trong cơ thể qua từng phút giây, qua từng quy trình sinh, lão? Có phấn son nào có thể núi kéo dấu vết tháng năm trong ánh nhìn mỏi mệt của đôi mắt không còn tinh anh, trên đôi tay không còn mạnh mẽ, trên đôi chân không còn vững chãi thủa thanh xuân? Vậy thì bạn ơi, vội vã đi đâu? Đuổi bắt làm chi những bóng hình ảo mộng trong hội chợ phù hoa: danh vọng, tiền tài, quyền hành, địa vị. Bạn sẽ được gì khi về tới đích của ngũ dục hay ở cuối con đường kia là vực sâu của cô đơn, của bóng tối, của hư không và cứ thế quẩn quanh hoài trong một vòng tròn khép kín chẳng có lối ra? Hãy ngồi xuống đây cùng tôi. Cùng với bạn bè, anh chị em trong khu vườn với những bông hoa vô ưu này để chia sẻ tỏ bày những nụ cười, những mến thương hòa ái, để chiêm nghiệm vẻ đẹp thật sự và vĩnh hằng của vầng trăng muôn thủa dịu dàng đang thả những sơi tơ vàng óng ả trên giáng sống tự do tuôn chảy qua từng phiến đá dường như không có tuổi già kia.

Đêm nay lạ chốn lạ nơi, không biết bạn tôi có ngủ ngon không hay sẽ chập chờn, trăn trở với những ưu tư, hay sẽ ngủ quên, sẽ đắm chìm trong mơ màng chiêm bao mộng mị nào đó. Nhưng có lẽ tiếng chuông chùa ngân vang buổi sớm sẽ lay thức bạn tôi kịp lúc để bạn không bị trễ giờ lên chánh điện ngồi thiền, tụng kinh chung với quý sư cô. Tôi nhớ một câu thơ “Hãy rung lên tiếng chuông của một ngày vàng trong quá khứ. Có thể em sẽ nghe ra lòng mình còn run rẩy trong những nỗi thanh âm”. Không! Tôi muốn đổi lại rằng: “Hãy rung lên tiếng chuông bắt đầu cho một ngày mới để em nghe ra lòng mình đang lắng dịu trong từng tiếng vọng của thanh âm”. Bởi lẽ chúng ta có thể tạo nên một ngày vàng trong hiện tại mà không cần phải lãng quên ngày hôm nay để tìm về, tiếc nuối một ngày vàng đã trôi qua.
Nguon Lang Mai

Sống trên đời sống, cần có một tấm lòng!

Còn nhớ Trịnh Công Sơn đã có câu hát: “Sống trên đời sống, cần có một tấm lòng. Để làm gì em có biết không? Để gió cuốn đi...” và cũng chính ông đã ngụ ý rằng, chỉ với một tấm lòng nhỏ nhoi ấy thôi, mà con người vượt rất xa những loài vật khác. Nếu mà cũng nhìn đời bằng con mắt ấy, cũng sống theo tôn chỉ ấy, thì xin được trả lời rằng: Người với người sống trong Tình và Nghĩa
Tôi hỏi đất:

-Ðất sống với đất như thế nào?
- Chúng tôi tôn cao nhau.Tôi hỏi nước:
-Nước sống với nước như thế nào?
- Chúng tôi làm đầy nhau.
Tôi hỏi cỏ:
-Cỏ sống với cỏ như thế nào?
- Chúng tôi đan vào nhau. Làm nên những chân trời.
Tôi hỏi người:
- Người sống với người như thế nào?
Tôi hỏi người:
- Người sống với người như thế nào?
Tôi hỏi người:
- Người sống với người như thế nào?.
Ba dòng thơ cuối với sự lặp tuyệt đối như một lời trách giận hay là lối hỏi chua chát? Người sống với người như thế nào?
Ừ nhỉ, người sống với người như thế nào? Mình sống với người như thế nào? Người sống với mình như thế nào? Câu trả lời nằm ngay trong chính dòng đời miết mải.
Chẳng hiểu sao ngay từ đầu, cái câu hỏi đầy ám ảnh kia lại tạo cho mình ấn tượng sâu đến thế. Để đến lúc đọc lại cả bài thơ rồi, thì lại bật cười, có lẽ ... ừ có lẽ cả bài thơ đã là lời giải đáp. Người với người sống với nhau để làm cuộc sống của nhau đầy đặn hơn, tô màu thêm sắc để cuộc đời trở nên xanh tươi hơn, và chúng ta tôn nhau lên, để cho những cái riêng của từng cái tôi nổi trội lên, nhưng đồng thời cũng hòa vào nhau, đan vào nhau trong một cái sắc chung - CUỘC ĐỜI.
Và cứ thế, đất, nước và cỏ còn thua chúng ta nhiều lắm. Chúng chỉ tạo được cho nhau, chỉ cho được cho nhau một điều nổi bật, trong khi chúng ta, CON NGƯỜI làm được rất nhiều, nhiều hơn thế.
Không phải là tôi ngây thơ đến mức hiểu nhầm dụng ý của tác giả, nhưng vần thơ là để người tán tụng, để người suy diễn. Nhà văn, nhà thơ có nhìn thấy, có chỉ ra được một khía cạnh, thì tâm hồn người đọc vẫn có thể lần tìm những ngóc ngách khác. Chỉ xin hãy nhìn đời bằng một con mắt lạc quan, để cả ba lần hỏi nhức nhối được trở thành ba lần nhấn mạnh, điểm nhấn cho lòng yêu thương, sự bao dung và tình đồng loại.
Còn nhớ Trịnh Công Sơn đã có câu hát: “Sống trên đời sống, cần có một tấm lòng. Để làm gì em có biết không? Để gió cuốn đi...” và cũng chính ông đã ngụ ý rằng, chỉ với một tấm lòng nhỏ nhoi ấy thôi, mà con người vượt rất xa những loài vật khác. Nếu mà cũng nhìn đời bằng con mắt ấy, cũng sống theo tôn chỉ ấy, thì xin được trả lời rằng: Người với người sống với trong Tình và Nghĩa
Lời bình luận của ai đó làm người ta giật mình ... cái dụng ý hiển nhiên của tác giả bỗng chốc bị lật ngược, bị thay bằng một cách hiểu mới hoàn toàn khác. Quả thật, có lẽ hầu hết ai đọc bài thơ đều thấy khâm phục tác giả, bài thơ ý nhị, giàu ẩn ý nếu không nói là giàu ẩn ý một cách xót xa.
Người sống với nhau như thế nào?
Người sống với nhau như thế nào?
Người sống với nhau như thế nào?
Ba câu hỏi giống nhau về câu chữ, nhưng khác nhau nhiều về cách đọc nó. Người bộc trực dễ lên giọng ở hai câu cuối, cái cảm xúc ấy nó cứ trào ra như sự uất hận bấy lâu bị dồn nén, như một lời quát thẳng vào mặt ai đó, một ai đó hư vô - cuộc đời. Người điềm đạm thì cứ xuống giọng, nhỏ dần, tưởng chừng như bất lực. Cái nín nhịn thắt chặt, sự bức bối ngậm ngùi giữ chặt trái tim, đã biết câu trả lời, đã hứng chịu đủ cuộc đời và giờ đây thì im lặng
Đúng, giá trị của bài thơ chính là ở ba câu hỏi cuối, nó không những giá trị ở chỗ tác giả đã gửi vào đó tâm sự sâu kín không chỉ của riêng mình, mà còn là cơ hội để người ta nhìn lại chính mình _ những cái gì bên trong được gọi là Tình và Nghĩa? ...
Sưu tầm.

Nỗi lòng của tên tuyệt vọng

Nỗi lòng của tên tuyệt vọng - Trịnh Công Sơn, 1972.
Thay lời tựa tập nhạc "Tự tình khúc" (*)

Tiếng nói thầm kín của một người nhiều khi suốt cuộc đời không thể nào bày tỏ. Có khi bày tỏ được thì cũng là những tiếng nói dở dang. Có người giấu bặt. Tôi chưa hề quên cái hiệu lệnh muôn đời: "Cái ta đáng ghét". Tuy nhiên trong cuộc sống thường nhật nơi đây, ngoài những ngày hét la to đầy nộ khí, vẫn có những giây phút lui về muốn thở than. Phải chăng thở than cũng là niềm bí ẩn của con người.
Mỗi đời sống ẩn giấu một định mệnh. Có những định mệnh đời đời là cây kiếm sắc. Một đôi lần trong giấc mơ tôi, bừng lên những ánh thép đó. Nhưng tôi biết rõ rằng tôi chỉ là một loài chim nhỏ hót chơi trên đầu những ngọn lau. Không ai muốn mình là kẻ tuyệt vọng. Nhưng tôi tự nguyện làm tên tuyệt vọng. Bởi nhiều khi sớm mai tôi thức dậy không thấy được hoa quả khai sinh trong trái tim người.
Tôi lại biết thêm rằng, dù là người chiến thắng hay chiến bại, suốt cuộc đời cũng không thể vui chơi. Hạnh phúc đã ngủ yên trong những ngăn kéo của quên lãng. Nơi đây, chúng ta đang sống thêm một thứ định mệnh mới. Định mệnh Việt Nam. Thứ định mệnh đã khép lại những nụ cười. Đã dạy dỗ ta những điều mang trá. Thứ định mệnh đêm rao bán ở công viên, trong những ngõ tối, dưới những khung cửa thấp và chật hẹp. Nhưng may mắng thay, vẫn còn làm nở ra, đây đó, những đời người đẹp đẽ. Tôi không bao giờ nhầm lẫn về sự khổ đau và hạnh phúc. Nhưng tôi thường rơi vào cơn hôn mê trước giấc ngủ. Ở biên giới đó tôi hoảng hốt thấy mình lơ lửng giữa sự sống và cái chết. Những giây phút như thế vồ chụp lấy tôi mỗi đêm. Khi quanh tôi, mọi người đã yên ngủ. Và tôi đau đớn nhận ra rằng, có lẽ cuộc đời đã cho ta lắm ngày bất hạnh.
Mỗi ngày sống tới, mỗi ngày tôi thấy đời sống nhỏ nhắn thêm. Ðời sống thật sự không tiềm ẩn điều gì mới lạ. Có lẽ vì thế, vì sự quen mặt mỗi lúc mỗi gần gũi, thắm thiết hơn, nên tôi càng thấy yêu mến cuộc đời. Như đứa con ngoan không tuyệt tình nổi với rẫy sắn nương khoai, nơi có bà mẹ suốt đời mắt không sáng nổi một ngày trẩy hội. Có những ngày tuyệt vọng cùng cực, tôi và cuộc đời đã tha thứ cho nhau. Từ buổi con người sống quá rẻ rúng tôi biết rằng vinh quang chỉ là điều dối trá. Tôi không còn gì để chiêm bái ngoài nỗi tuyệt vọng và lòng bao dung. Hãy đi đến tận cùng của tuyệt vọng để thấy tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa. Tôi không muốn khuyến khích sự khổ hạnh, nhưng mỗi chúng ta hãy thử sống cùng một lúc vừa kẻ chiến thắng vừa kẻ chiến bại. Nỗi vinh nhục đã mang ta ra khỏi đời sống để đưa đến những đấu trường.
Tôi đang bắt đầu những ngày học tập mới. Tôi là đứa bé. Tôi là người bạn. Ðôi khi tôi là người tình. Chúng tôi cùng học vẽ lại chân dung của nhân loạị Vẽ lại con tim khối óc. Trên những trang giấy trắng tinh khôi chúng tôi không bao giờ còn thấy bóng dáng của những đường kiếm mưu đồ, những vết dao khắc nghiệt. Chúng tôi vẽ những đất đai, trên đó đời sống không còn bạo lực. Như thế, với cuộc đời, tôi đã ôm một nỗi cuồng si bất tận. Mỗi đêm, tôi nhìn trời đất để học về lòng bao dung. Nhìn đường đi của kiến để biết về sự nhẫn nhục. Sông vẫn chảy đời sông. Suối vẫn trôi đời suối. Ðời người cũng để sống và hãy thả trôi đi những tị hiềm.
Chúng ta đã đấu tranh. Ðang đấu tranh. Và có thể còn đấu tranh lâu dài. Nhưng tranh đấu để giành lại quyền sống, để làm người, chứ không để trở thành anh hùng hay làm người vĩ đại. Cõi nguồn từ khước tước hiệu đó.
Chúng ta đã đấu tranh như một người trẻ tuổi và đã sống mệt mỏi như một kẻ già nua. Tôi đang muốn quên đi những trang triết lý, những luận điệu phỉnh phờ. Ở đó có hai con đường. Một con đường dẫn ta về ca tụng sự vinh quang của đời sống. Con đường còn lại dẫn về sự băng hoại. Nhân loại, mỗi ngày, đang cố bày biện những tiệm tạp hóa mới. Ðóng thêm nhiều kệ hàng. Người ta bán đủ loại: đói kém, chết chóc, thù hận, nô lệ, vong thân... Những đấng tối cao, có lẽ đã ngủ quên cùng với chân lý.
Tôi đã mỏi dần với lòng tin. Chỉ còn lại niềm tin sau cùng. Tin vào niềm tuyệt vọng. Có nghĩa là tin vào chính mình. Tin vào cuộc đời vốn không thể khác. Và như thế, tôi đang yêu thương cuộc đời bằng nỗi lòng của tên tuyệt vọng.
Trịnh Công Sơn11/1972
Suu tam